Çene Kilitlenmesi

Çene kilitlenmesi, alt çenenin normal açılma veya kapanma hareketinin kısıtlanması ve hastanın ağzını rahat şekilde açamaması ya da açık kalan ağzını kapatamaması durumudur. Çene eklemi, eklem diski ve çiğneme kaslarıyla ilişkili farklı problemler çene kilitlenmesine neden olabilir.

Bazı hastalarda ağız açıklığı zaman içerisinde azalırken, bazı hastalarda kilitlenme aniden ortaya çıkabilir. Daha önce çenesinden tıklama sesi gelen bir hastada sesin aniden kaybolmasıyla birlikte ağız açıklığının azalması da eklem diskiyle ilişkili bir problemin belirtisi olabilir.

Dentsmile Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde Üsküdar çene kilitlenmesi tedavisi planlanırken öncelikle kilitlenmenin şekli ve kaynağı belirlenir. Çünkü ağzını açamayan bir hastayla ağzını kapatamayan bir hastadaki problem aynı olmayabilir ve tedavileri de birbirinden farklıdır.

Çene Neden Kilitlenir?

Çene kilitlenmesinin en sık değerlendirilen nedenlerinden biri temporomandibular eklem (TME/TMJ) içerisindeki disk ve diğer eklem yapılarıyla ilişkili problemlerdir.

Çene eklemi içerisinde bulunan disk, alt çenenin hareketleri sırasında eklem yüzeyleriyle uyum içerisinde hareket eder. Diskin normal konumundan ayrıldığı bazı durumlarda çene hareketleri kısıtlanabilir.

Bunun dışında;

• Çene eklemi rahatsızlıkları,

• Çiğneme kaslarında spazm,

• Diş sıkma ve gıcırdatma,

• Çene bölgesine alınan travmalar,

• Eklem içerisindeki inflamasyon,

• Uzun süre ağzın açık kalması,

• Bazı diş tedavileri sonrasında gelişen kas gerginliği,

• Çene eklemindeki dejeneratif değişiklikler

ağız açıklığının azalmasına neden olabilir.

Yirmilik diş çevresinde gelişen enfeksiyonlar ve bazı ağız-çene bölgesi enfeksiyonları da trismus adı verilen ağız açma kısıtlılığına yol açabilir. Bu nedenle her ağız açma problemi doğrudan çene ekleminden kaynaklanmaz.

Ağzın Açılamaması

Hastanın ağzını normal genişlikte açamaması halk arasında en sık “çenem kilitlendi” şeklinde tarif edilen durumdur.

Bazı hastalarda ağız belirli bir noktaya kadar açılır ve daha fazla açılamaz. Buna ağrı ve çenenin bir tarafa doğru hareket etmesi eşlik edebilir.

Çene eklemindeki diskin öne doğru yer değiştirdiği ve açılma sırasında normal konumuna dönemediği bazı durumlarda kapalı kilitlenme olarak adlandırılan tablo ortaya çıkabilir.

Ancak ağız açıklığındaki her azalma disk problemi anlamına gelmez. Kas spazmı, enfeksiyon, travma ve farklı çene hastalıkları da benzer şikâyet oluşturabilir.

Açık Kalan Çenenin Kapanmaması

Çene kilitlenmesinin bir diğer şekli hastanın ağzını açabilmesine rağmen tekrar kapatamamasıdır.

Özellikle geniş esneme, uzun süre ağzın açık kalması veya bazı dental işlemler sırasında alt çene eklem başının normal hareket sınırının ilerisine geçmesi sonucunda çene çıkığı (mandibular dislokasyon) meydana gelebilir.

Bu durumda hasta ağzını kapatmakta güçlük çekebilir; konuşma ve yutkunma zorlaşabilir ve belirgin rahatsızlık oluşabilir.

Böyle bir durumda çeneyi zorlayarak veya internetten öğrenilen yöntemlerle yerine oturtmaya çalışmak doğru değildir. Profesyonel değerlendirme gerekir.

Çene Kilitlenmesi Nasıl Teşhis Edilir?

Muayenede öncelikle problemin ne zaman başladığı ve hastanın ağzını açmakta mı yoksa kapatmakta mı güçlük yaşadığı belirlenir.

Ağız açıklığı ölçülür, çenenin açma-kapama hareketleri gözlemlenir ve çene eklemleri ile çiğneme kasları muayene edilir.

Daha önce eklemden ses gelip gelmediği, kilitlenmenin tekrarlayıp tekrarlamadığı, diş sıkma alışkanlığı ve yakın zamanda travma yaşanıp yaşanmadığı da değerlendirilir.

Her hastada görüntüleme gerekli değildir. Kemik yapıların değerlendirilmesi gereken durumlarda radyografik veya 3 boyutlu görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Eklem diskinin ve diğer yumuşak dokuların ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde ise manyetik rezonans görüntüleme (MR) tercih edilebilir.

Çene Kilitlenmesi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi kilitlenmenin nedenine göre değişir.

Kas kaynaklı problemlerde çene kaslarının üzerindeki yükü azaltmaya yönelik uygulamalar, uygun egzersizler, fizik tedavi yöntemleri veya gerekli durumlarda ilaç tedavileri değerlendirilebilir.

Diş sıkma ve gıcırdatmanın eşlik ettiği uygun hastalarda oklüzal splint (gece plağı) tedavinin bir parçası olabilir. Ancak her çene kilitlenmesinde gece plağı kullanılması gerekmez.

Eklem diskiyle ilişkili problemlerde hastanın klinik bulgularına göre konservatif tedavilerden başlanabilir. Tedaviye rağmen devam eden belirli eklem içi problemlerde daha ileri girişimler değerlendirilebilir.

Çene çıkığında ise yaklaşım farklıdır. Eklem başının uygun şekilde normal konumuna getirilmesi gerekir ve bunun sağlık profesyoneli tarafından yapılması önemlidir.

Enfeksiyon nedeniyle gelişen ağız açma kısıtlılığında ise öncelikle enfeksiyonun kaynağı belirlenerek buna yönelik tedavi uygulanmalıdır.

Çene Kilitlenmesinde Ne Zaman Hızlı Değerlendirme Gerekir?

Aniden gelişen ve düzelmeyen çene kilitlenmesinin bekletilmeden değerlendirilmesi uygun olur.

Özellikle;

• Ağız açık kaldığı halde kapatılamıyorsa,

• Travma sonrasında çene hareketleri kısıtlandıysa,

• Şiddetli ağrı varsa,

• Yüz veya çene bölgesinde hızla artan şişlik bulunuyorsa,

• Ateş eşlik ediyorsa,

• Yutma veya nefes almada güçlük gelişiyorsa

gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yutma veya nefes almada güçlük gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirebilir.

Çene Kilitlenmesi Tekrarlar mı?

Çene kilitlenmesinin tekrarlama ihtimali problemin nedenine bağlıdır.

Tekrarlayan çene çıkığı bulunan bir hastayla eklem diski problemi veya çiğneme kası kaynaklı kısıtlılığı bulunan bir hastanın takip ve tedavi yaklaşımı aynı değildir.

Bu nedenle yalnızca kilitlenmeyi geçici olarak açmak yerine neden tekrar ettiğinin belirlenmesi önemlidir.

Hastanın çene eklemini aşırı zorlayan alışkanlıkları, diş sıkma-gıcırdatma durumu ve eklem yapısı birlikte değerlendirilerek uzun dönem tedavi planı oluşturulabilir.

Üsküdar'da Çene Kilitlenmesi Tedavisi

Dentsmile Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği'nde Üsküdar çene kilitlenmesi tedavisi öncesinde problemin çene ekleminden, eklem diskinden, çiğneme kaslarından veya ağız-çene bölgesindeki başka bir durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını değerlendiriyoruz.

Gerekli durumlarda radyografik incelemeler, 3 boyutlu görüntüleme veya MR gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Tedavi; hastanın durumuna göre çene eklemini koruyucu uygulamalar, egzersiz ve fizik tedavi, oklüzal splint veya gerekli vakalarda daha ileri eklem tedavilerini içerebilir.

Temel yaklaşımımız, çeneyi yalnızca yeniden hareket ettirmek değil; kilitlenmenin nedenini belirlemek, eklem ve kas yapılarını korumak ve tekrarlama riskini mümkün olduğunca azaltacak bir tedavi planı oluşturmaktır.