Önleyici Ortodontik Tedavi Nedir?

Önleyici ortodonti, çocuklarda ileride gelişebilecek diş ve çene bozukluklarının oluşmasını önlemeyi veya mevcut problemin daha ileri hale gelmesini engellemeyi amaçlayan erken dönem uygulamalarını kapsar.

Ortodontistin çocukluk dönemindeki görevlerinden biri yalnızca ortaya çıkmış çapraşıklıkları düzeltmek değildir. Daha önemlisi, ileride tedavi gerektirebilecek bazı problemlerin erken dönemde fark edilmesi ve mümkün olduğunda önlenmesidir.

Örneğin bir süt dişi çürük veya travma nedeniyle olması gerekenden çok daha erken kaybedildiğinde, komşu dişler boşluğa doğru hareket edebilir. Bu durumda alttan gelecek daimi diş için yeterli yer kalmayabilir ve ilerleyen yıllarda çapraşıklık gelişebilir.

Benzer şekilde uzun süre devam eden parmak emme, yanlış yutkunma veya dilin dişler arasına itilmesi gibi alışkanlıklar da dişlerin ve çenelerin gelişimini etkileyebilir.

Bu nedenle çocuklarda ortodontik değerlendirmede temel prensiplerden biri şudur:

Problem büyüdükten sonra düzeltmeye çalışmak yerine, mümkünse problemin oluşmasını önlemek.

Dentsmile Klinik – Üsküdar, İstanbul'da çocukların ortodontik değerlendirmesinde yalnızca mevcut diş dizilimine değil; süt dişlerinin durumuna, daimi dişlerin sürmesine, çene gelişimine ve ağız alışkanlıklarına birlikte bakıyoruz.

Önleyici Ortodonti Nedir?

Önleyici ortodonti, henüz belirgin bir ortodontik bozukluk oluşmadan önce risk faktörlerini ortadan kaldırmayı amaçlayan uygulamalardır.

Bu yaklaşımın amacı her çocuğa erken yaşta ortodontik aparey uygulamak değildir.

Tam tersine doğru yaklaşım;

• Çocuğun gelişimini takip etmek,

• Riskleri erken fark etmek,

• Gereksiz müdahaleden kaçınmak,

• Müdahale gerekiyorsa doğru zamanda uygulamak

şeklindedir.

Her çocukta erken tedavi gerekmez.

Bazı çocuklarda yalnızca düzenli takip yeterli olabilir.

Önleyici Ortodontinin Amaçları Nelerdir?

Önleyici ortodontide başlıca amaçlar;

• Daimi dişler için gerekli alanı korumak,

• Süt dişlerinin erken kaybının etkilerini azaltmak,

• Zararlı ağız alışkanlıklarını erken dönemde kontrol altına almak,

• Dişlerin normal sürme yolunu korumak,

• Çene gelişimini olumsuz etkileyebilecek faktörleri erken fark etmek,

• İleride oluşabilecek çapraşıklığın şiddetini azaltmak

olarak sıralanabilir.

Önleyici uygulamalar her zaman ileride ortodontik tedavi ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz.

Ancak bazı hastalarda tedavinin daha basit hale gelmesine veya problemin ilerlemesinin önlenmesine yardımcı olabilir.

Süt Dişleri Ortodonti Açısından Neden Önemlidir?

Süt dişlerinin yalnızca çocukluk döneminde çiğneme için kullanılan geçici dişler olduğunu düşünmek doğru değildir.

Süt dişlerinin önemli görevlerinden biri, alttan gelecek daimi dişler için gerekli alanı korumaktır.

Bir süt dişi normal zamanından çok önce kaybedildiğinde komşu dişler boşluğa doğru hareket edebilir.

Bunun sonucunda;

• Daimi dişe ayrılan alan azalabilir,

• Diş farklı bir yerden sürebilir,

• Diş gömülü kalabilir,

• Çapraşıklık artabilir.

Bu nedenle erken süt dişi kaybının ardından yalnızca “nasıl olsa yerine yenisi gelecek” yaklaşımı her zaman doğru değildir.

Daimi dişin ne zaman süreceği ve boşluğun korunmasının gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir.

Yer Tutucu Nedir?

Yer tutucu, erken kaybedilen süt dişinin oluşturduğu boşluğun korunması amacıyla kullanılan apareydir.

Temel amaç, komşu dişlerin boşluğa kaymasını engelleyerek ileride sürecek daimi diş için gerekli alanı korumaktır.

Yer tutucular;

• Sabit,

• Hareketli

olabilir.

Hangi tip yer tutucunun kullanılacağı;

• Kaybedilen dişin yerine,

• Çocuğun yaşına,

• Daimi dişin gelişim aşamasına,

• Eksik süt dişi sayısına,

• Dişlerin mevcut konumuna

göre belirlenir.

Her Erken Çekilen Süt Dişine Yer Tutucu Yapılır mı?

Hayır.

Bu önemli bir ayrımdır.

Bir süt dişi erken kaybedildi diye otomatik olarak yer tutucu yapılmaz.

Karar verirken;

• Çocuğun yaşı,

• Daimi dişin sürmesine ne kadar kaldığı,

• Boşluğun mevcut genişliği,

• Komşu dişlerin hareket eğilimi,

• Çenedeki genel yer durumu,

• Karşı çenenin kapanışı

değerlendirilmelidir.

Bazı durumlarda yalnızca takip yeterli olabilir.

Bu nedenle yer tutucu kararı klinik ve gerektiğinde radyografik değerlendirme sonrasında verilmelidir.

Yer Tutucu Ne Kadar Süre Kullanılır?

Yer tutucu genellikle alttaki daimi diş sürmeye başlayana kadar kullanılır.

Ancak kullanım süresi hastadan hastaya değişir.

Daimi dişin gelişimi düzenli kontrollerle takip edilir.

Dişin sürme zamanı geldiğinde yer tutucu çıkarılır veya gerekli düzenleme yapılır.

Yer tutucunun kontrol edilmeden uzun süre ağızda bırakılması doğru değildir.

Yer Tutucu Ağrı Yapar mı?

Yer tutucunun uygulanması genellikle ağrılı bir işlem değildir.

İlk günlerde çocuk ağız içerisinde yabancı bir cisim varmış gibi hissedebilir.

Dil ve yanakların apareye alışması için kısa bir adaptasyon süresi gerekebilir.

Sabit yer tutucuların temizliği konusunda ebeveynlerin ve çocuğun dikkatli olması önemlidir.

Parmak Emme Ortodontik Probleme Neden Olur mu?

Bebeklik dönemindeki emme refleksi normaldir.

Ancak parmak emme alışkanlığı belirli bir yaştan sonra uzun süre ve yoğun şekilde devam ederse diş ve çene gelişimini etkileyebilir.

Alışkanlığın;

• Ne kadar süredir devam ettiği,

• Gün içerisinde ne kadar sık yapıldığı,

• Ne kadar kuvvetli olduğu

etkisini belirler.

Uzun süre devam eden parmak emme bazı çocuklarda;

• Ön açık kapanış,

• Üst ön dişlerin öne eğilmesi,

• Üst çenede daralma,

• Alt ve üst dişlerin kapanışında bozulma

gibi sorunlara katkıda bulunabilir.

Parmak Emme Ne Zaman Bırakılmalıdır?

Küçük çocuklarda parmak emme davranışının hemen ortodontik bir problem anlamına gelmediğini bilmek gerekir.

Ancak alışkanlık uzun süre devam ediyorsa ve özellikle daimi dişlerin sürmeye başladığı döneme yaklaşılıyorsa değerlendirilmelidir.

Bazı çocuklarda alışkanlık kendiliğinden bırakıldığında oluşan hafif diş değişiklikleri zaman içerisinde düzelebilir.

Bu nedenle önce alışkanlığın süresi ve şiddeti değerlendirilmelidir.

Dil İtimi Nedir?

Normal yutkunma sırasında dil belirli bir pozisyonda bulunur.

Bazı çocuklarda dil yutkunma sırasında ön dişlerin arasına veya arka dişlerin arasına doğru hareket edebilir.

Bu durum dil itimi veya anormal yutkunma olarak adlandırılabilir.

Uzun süre devam ettiğinde;

• Ön açık kapanışın devam etmesine,

• Ön dişlerin konumunun değişmesine,

• Ortodontik tedavi sonrasında problemin tekrarlamasına

katkıda bulunabilir.

Ancak açık kapanış bulunan her çocukta tek sebebin dil olduğu düşünülmemelidir.

Çene yapısı, solunum şekli ve farklı alışkanlıklar birlikte değerlendirilmelidir.

Dil Önleyici Aparey Nedir?

Bazı çocuklarda dilin dişlerin arasına yerleşmesini engellemek veya zararlı ağız alışkanlıklarının bırakılmasına yardımcı olmak amacıyla özel apareyler kullanılabilir.

Bu apareyler;

• Sabit,

• Hareketli

olabilir.

Ancak aparey kullanımı tek başına her zaman yeterli değildir.

Özellikle fonksiyonel alışkanlıklarda çocuğun davranışının nedeni ve yutkunma fonksiyonu da değerlendirilmelidir.

Gerekli durumlarda farklı disiplinlerle birlikte çalışma gerekebilir.

Yanlış Yutkunma Nasıl Anlaşılır?

Ebeveynlerin fark edebileceği bazı belirtiler;

• Yutkunurken dilin ön dişler arasına gelmesi,

• Ön dişlerin kapanmaması,

• Yutkunurken dudakların aşırı kasılması,

• Konuşmada bazı seslerin farklı çıkması

olabilir.

Ancak kesin değerlendirme klinik muayeneyle yapılmalıdır.

Ağızdan Solunum Ortodontiyi Etkiler mi?

Sürekli ağızdan solunum bazı çocuklarda yüz ve çene gelişimiyle birlikte görülebilir.

Ancak “ağızdan soluyan her çocukta ortodontik problem gelişir” demek doğru değildir.

Çocuk sürekli ağzı açık uyuyorsa, horlama varsa veya burundan nefes almakta zorlanıyorsa burun ve üst solunum yollarının da değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu durumda gerekli görülürse kulak burun boğaz değerlendirmesi önerilebilir.

Ortodontik aparey, solunum probleminin nedenini ortadan kaldırmaz.

Emzik Kullanımı Dişleri Bozar mı?

Emzik kullanımı özellikle uzun süre devam ettiğinde ve yoğun olduğunda diş ve çene gelişimini etkileyebilir.

Parmak emmede olduğu gibi burada da;

• Kullanım süresi,

• Sıklığı,

• Yaş

önemlidir.

Uzun süreli emzik kullanımında bazı çocuklarda açık kapanış veya çapraz kapanış gibi problemler görülebilir.

Alışkanlığın uygun dönemde bırakılması önemlidir.

Süt Dişlerinin Çürük Olması Ortodontiyi Etkiler mi?

Evet, dolaylı olarak etkileyebilir.

İleri çürük nedeniyle süt dişinin erken kaybedilmesi, yer kaybına neden olabilir.

Bu nedenle çocuklarda çürüklerin tedavi edilmesi yalnızca ağrı ve enfeksiyonu önlemek için değil, daimi dişlerin sağlıklı sürmesi açısından da önemlidir.

Koruyucu ortodontinin önemli parçalarından biri aslında süt dişlerini mümkün olduğu kadar doğal düşme zamanına kadar sağlıklı şekilde ağızda tutmaktır.

Erken Süt Dişi Kaybı Hangi Nedenlerle Olur?

En sık nedenler;

• İleri diş çürüğü,

• Diş enfeksiyonu,

• Travma,

• Bazı gelişimsel problemler

olarak sıralanabilir.

Bir süt dişi kaybedildiğinde alttaki daimi dişin gelişimi ve mevcut boşluk değerlendirilmelidir.

Önleyici Ortodonti ile Erken Ortodontik Tedavi Aynı Şey midir?

Tam olarak aynı değildir.

Önleyici ortodonti, henüz problem oluşmadan risk faktörünü ortadan kaldırmayı amaçlar.

Örneğin erken kaybedilmiş süt dişi sonrasında yerin korunması buna örnektir.

Önleyici veya interceptif, yani durdurucu ortodontik tedavi ise başlamış bir problemin ilerlemesini önlemeyi veya gelişimini değiştirmeyi amaçlar.

Örneğin büyüme dönemindeki çapraz kapanışın düzeltilmesi bu gruba girebilir.

Klinik pratikte bu kavramlar zaman zaman birbirinin yerine kullanılsa da amaçları arasında fark vardır.

Ağız Dışı Ortodontik Aygıtlar Nedir?

Bazı çocuklarda büyüme ve gelişim döneminde çene ve diş ilişkilerini düzenlemek amacıyla ağız dışından destek alan ortodontik apareyler kullanılabilir.

Bunlardan en bilinenlerinden biri headgear sistemidir.

Ancak günümüzde her çene probleminde ağız dışı aparey kullanılması gerekmez.

Hangi sistemin tercih edileceği;

• Problemin türüne,

• Çocuğun büyüme dönemine,

• Çene ilişkilerine,

• Tedavi hedeflerine

göre belirlenir.

Ağız Dışı Aygıtlar Çocuğa Zarar Verir mi?

Doğru endikasyonla, uygun şekilde kullanılan ortodontik ağız dışı apareyler çocuğa zarar vermek amacıyla kullanılan cihazlar değildir.

Ancak güvenlik kurallarına mutlaka uyulmalıdır.

Özellikle headgear gibi apareylerde üreticinin ve ortodontistin önerdiği güvenlik sistemlerinin kullanılması önemlidir.

Çocuk;

• Spor yaparken,

• Koşmalı ve temaslı aktiviteler sırasında,

• Apareyin takılı olmasının güvenli olmadığı durumlarda

cihazı kullanmamalıdır.

Kullanım süresi ve zamanlaması ortodontist tarafından belirlenmelidir.

Dolayısıyla “ağız dışı aygıtlar tamamen risksizdir” demek yerine, doğru kullanım ve güvenlik talimatlarının önemli olduğunu söylemek daha doğrudur.

Ağız Dışı Aygıtlar Okulda Takılmalı mı?

Birçok tedavi protokolünde ağız dışı apareylerin okulda kullanılması şart değildir.

Kullanım çoğunlukla ev ortamında ve ortodontistin önerdiği saatlerde planlanabilir.

Ancak gereken günlük kullanım süresi vakaya göre değişir.

Çocuk ve aile kendi başına kullanım süresini azaltmamalıdır.

Önleyici Ortodontik Tedavi Kaç Yaşında Başlar?

Tek bir başlangıç yaşı yoktur.

Çocuğun problemine göre farklı dönemlerde müdahale gerekebilir.

Örneğin;

• Süt dişi erken kaybedildiğinde yer tutucu ihtiyacı hemen değerlendirilebilir.

• Zararlı ağız alışkanlıkları okul öncesi veya erken okul döneminde takip edilebilir.

• Çene darlığı veya çapraz kapanış gibi problemler büyüme döneminde erken müdahale gerektirebilir.

Bu nedenle çocukların ortodontik açıdan yalnızca bütün daimi dişleri çıktıktan sonra değerlendirilmesi gerektiği düşüncesi doğru değildir.

Çocuğumun Ortodontiste Gitmesi Gerektiğini Nasıl Anlarım?

Aşağıdaki durumlarda ortodontik değerlendirme yararlı olabilir:

• Süt dişi erken çekildiyse,

• Dişlerde belirgin çapraşıklık varsa,

• Ön dişler kapanmıyorsa,

• Alt dişler üst dişlerin önüne geçiyorsa,

• Çapraz kapanış varsa,

• Çene belirgin şekilde ileride veya geride görünüyorsa,

• Parmak emme uzun süre devam ediyorsa,

• Daimi diş beklenen zamanda sürmüyorsa,

• Dişler çok farklı yerlerden sürüyorsa,

• Çocuk sürekli ağızdan soluyorsa.

Bu bulgulardan birinin bulunması mutlaka tedavi gerektiği anlamına gelmez.

Ama erken değerlendirme yapılması faydalıdır.

Erken Ortodontik Muayene Her Çocukta Tedavi Anlamına Gelir mi?

Hayır.

Bu ebeveynlerin bilmesi gereken en önemli noktalardan biridir.

Ortodontik muayene yapılması, çocuğa hemen aparey veya diş teli uygulanacağı anlamına gelmez.

Çoğu zaman ortodontistin görevi;

• Gelişimi takip etmek,

• Doğru müdahale zamanını belirlemek,

• Gereksiz erken tedaviden kaçınmak

olabilir.

Çocuğun büyüme döneminde gereksiz yere uzun süre ortodontik aparey kullanması da doğru değildir.

Önleyici Ortodonti İleride Diş Teli İhtiyacını Ortadan Kaldırır mı?

Her zaman değil.

Yer tutucu veya alışkanlık önleyici tedavi yapılmış olması, çocuğun ileride kesinlikle diş teli kullanmayacağı anlamına gelmez.

Dişlerin büyüklüğü, çene yapısı ve genetik faktörler ileride yine ortodontik tedavi gerektirebilir.

Önleyici tedavinin amacı mümkün olan problemlerin önüne geçmek veya problemin şiddetini azaltmaktır.

Bu nedenle ailelere “bu apareyi kullanırsanız ileride kesinlikle diş teli gerekmez” şeklinde garanti vermek doğru değildir.

Önleyici Ortodontik Tedavilerin Avantajları Nelerdir?

Uygun hastalarda;

• Daimi dişlerin sürmesi için alan korunabilir,

• Zararlı alışkanlıkların etkileri azaltılabilir,

• Bazı kapanış problemlerinin ilerlemesi engellenebilir,

• Daha ileri tedavilerin kapsamı azaltılabilir,

• Çene ve diş gelişimi daha yakından takip edilebilir.

Ancak erken tedavinin gerçek avantajı yalnızca erken yapılmış olması değildir.

Doğru zamanda, doğru problem için uygulanmış olmasıdır.

Önleyici Ortodontik Apareylerin Bakımı Nasıl Yapılır?

Sabit veya hareketli aparey kullanan çocukların ağız hijyenine dikkat etmesi gerekir.

Sabit yer tutucuların çevresinde yiyecek ve plak birikebilir.

Bu nedenle;

• Düzenli diş fırçalama,

• Aparey çevresinin dikkatli temizlenmesi,

• Kontrol randevularının aksatılmaması

önemlidir.

Hareketli apareyler de düzenli şekilde temizlenmeli ve kullanılmadıkları zaman uygun kutuda saklanmalıdır.

Dentsmile Klinik'te Önleyici Ortodonti

Dentsmile Klinik – Üsküdar, İstanbul'da çocukların ortodontik değerlendirmesinde temel yaklaşımımız her problemi mümkün olduğunca erken tedavi etmek değildir.

Bizim için asıl önemli olan doğru zamanda müdahale etmektir.

Bazı çocuklarda erken kaybedilen süt dişinin yerini korumak yeterli olabilir. Bazılarında zararlı ağız alışkanlığının bırakılması gerekir. Bazı çocuklarda ise hiçbir tedavi uygulamadan büyüme ve diş sürme sürecini takip etmek en doğru yaklaşım olabilir.

Gerekli durumlarda;

• Süt ve daimi dişlerin sürme durumu,

• Çene gelişimi,

• Yer darlığı,

• Kapanış,

• Ağız alışkanlıkları

birlikte değerlendirilir.

Çocuk ortodontisinde başarılı tedavi yalnızca dişleri düzeltmek değildir; gereksiz tedaviden kaçınmak ve gerekli müdahaleyi doğru zamanda yapabilmek de tedavinin önemli bir parçasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Önleyici ortodonti nedir?

Çocuklarda ileride oluşabilecek diş ve çene problemlerini önlemek veya şiddetini azaltmak amacıyla yapılan erken dönem ortodontik uygulamalardır.

Yer tutucu neden yapılır?

Erken kaybedilen süt dişinin boşluğunu koruyarak ileride sürecek daimi diş için gerekli alanın kaybolmasını önlemek amacıyla yapılabilir.

Her süt dişi çekiminden sonra yer tutucu gerekir mi?

Hayır. Daimi dişin sürmesine kalan süre, çocuğun yaşı ve mevcut yer durumu değerlendirilerek karar verilir.

Parmak emme dişleri bozar mı?

Uzun süreli ve yoğun parmak emme bazı çocuklarda açık kapanış, üst dişlerin öne eğilmesi ve üst çene darlığına katkıda bulunabilir.

Dil itimi nedir?

Yutkunma sırasında dilin dişlerin arasına doğru yerleşmesidir. Uzun süre devam ettiğinde bazı kapanış problemlerine katkıda bulunabilir.

Ağız dışı aygıtlar çocuğa zarar verir mi?

Doğru endikasyon ve doğru kullanımda güvenle kullanılabilir. Ancak güvenlik talimatlarına uyulması ve spor gibi aktivitelerde gerektiğinde çıkarılması önemlidir.

Önleyici ortodonti kaç yaşında başlar?

Tek bir yaş yoktur. Tedavinin zamanı problemin türüne göre belirlenir.

Erken ortodontik tedavi ileride diş teli ihtiyacını tamamen ortadan kaldırır mı?

Her zaman değil. Genetik ve çene yapısı gibi faktörler nedeniyle ileride yine ortodontik tedavi gerekebilir.

Çocuğumda sorun yoksa yine de ortodontik kontrol gerekir mi?

Belirgin bir şikâyet olmasa da daimi dişlerin sürmeye başladığı dönemde ortodontik değerlendirme, gelişimin kontrol edilmesi açısından yararlı olabilir.

Önleyici Ortodontide En Önemli Konu Doğru Zamanlamadır

Çocuklarda ortodontik problemlerin bir bölümü büyüme ve diş sürme döneminde gelişir. Bu nedenle yalnızca dişler tamamen çapraşık hale geldikten sonra ortodontik değerlendirme yapmak her zaman en doğru yaklaşım değildir.

Öte yandan her küçük düzensizlikte erken tedavi başlatmak da gerekli değildir.

Dentsmile Klinik – Üsküdar İstanbul'da önleyici ortodontide temel yaklaşımımız; çocuğun gelişimini takip etmek, riskleri erken fark etmek ve yalnızca gerçekten gerekli olduğunda müdahale etmektir.

Çocuk ortodontisinde çoğu zaman en iyi tedavi, en erken yapılan tedavi değil; en doğru zamanda yapılan tedavidir.